Moliere

MOLİERE KİMDİR?

  Gerçek adı :Jean-Baptiste Poquelin, (1622 Paris-1673 Paris);Fransız oyun yazarı,yönetmen ve oyuncu.Klasik Fransız komedyasının kurucusu. 1636’da College de Clermont’a yazıldı,1641’de okuldan ayrıldı,Bejart ailesinin de yer aldığı bir tiyatro topluluğuyla ilişki kurdu;1643'te babasının işi olarak sürdürdüğü saray döşemeciliğin-
den ayrılarak Bejartlarla birlikte Illustra Theatre’ı kurdu,Orleans Dükü’nün koruması altında olmakla birlikte topluluk başarılı olamayınca borçlar yüzünden hapse atıldı;
Charles Dufrense’nin gezginci topluluğuna katıldı,L’etourdi oyununu sahneledi;tüm Fransa’yı dolaştı,1650-53’te tiyatroyla Lyon’da kaldı;!653’te Conti Prensi’nin özel tiyatro topluluğu oldular;Kral XIV. Louis’nin kardeşinin koruması altında,1658’de,eski Louvre’ d a Kral’a Corneille’in Nicomedes’ini oynadı;ancak kendi yazdığı Le depit amourexadlı fars Kral’ın beğenisini kazandı;topluluğuyla Louvre yakınında Theatre du Petit Bourbon’a yerleşti;tiyatroyu Fiorelli’nin (Scaramouche) commedia dell’arte topluluğuyla paylaştı;1660’da Kral önünde birkaç kez oyunlar oynadı;1661’de yeni Theatre du Palais-Royal’de topluluğuyla oyunlar vermeye başladı,(arkadaşı Madeleine Bejart’ın Comte de Modene’den olan kızı) Armande Bejart’la evlendi;Kral tarafından 1.000 livere para bağlandı;1664’te Kral,oğlunun vaftiz babası oldu;Kral’ın bağladığı para 7.000 livreye çıktı;drama kuramcısı Boileau,La Fontaine ve Racine ile dostluk kurdu;Tartuffe oyunu yüzünden Jansenitler’in öfkesini üstüne çekti,sağlığı bozuldu,Le malade imaginaire (Hastalık Hastası) oyununun oynanması sonrasında yaşamını yitirdi,törensiz gömüldü,yeri belli olmadı.Bir tiyatro adamı olarak oyunculuğu ve tiyatroyu çok yakından tanıyışı halk tiyatrosunun kaynakları olarak doğaçlamaya yönelişi,özellikle de yarattığı tiplerle commedia dell’arte ve commedia erudita’dan yararlanışı sonunda yeni Fransız komedyasını oluşturan Moliere, pastoral komedya,comedya balet ve Farslar da yazmışsa da,başlıcalıkla töre komedyası ile karakter komedyasının en iyi örneklerini vermiştir. ‘’ Komedyanın görevi,genel olarak insanın,başlıcalıkla da çağımızın insanının kusurlarını göstermektir.’’    diyen Moliere,
(Tartuffe’e yazdığı önsözde de belirtti gibi)insanın doğası gereği bütün bu kusurlarının ve güçsüzlüklerinin ancak güldürmece’nin gücüyle düzeltilebileceğini,onun için de hiçbir konunun yergisel bakış alanı dışında kalamayacağını vurgular. Bu anlamda toplumsal töreler ile onların temsilcisi olan  toplumsal bireyleri ele alan Moliere,bireyler ile törelerin insancıllık ile gerçeklik karşısındaki konumlarını (komedyalarını) ortaya koymuş;kişileri eleştirirken topluma eleştiri getirmiş;yarattığı kişilerin (tiplerin) güçsüz yanlarını deştikçe,onların insancıl yanlarını ortaya çıkarmış;yaşamın gerçeklerine ters düşen davranışlarını alaya aldıkça,gerçeklerle uyuşan ahlakın öğreticiliğini yapmıştır. Moliere’in oyunları düz çizgilidir:Olaylar örgüsünün yavaş yavaş çözülüşü içinde bir öykü öbürünü izler.Yalın bir oyun dili kullanmış olan Moliere, ilkönce Alexandrine ölçüsüyle, sonra düzyazı diliyle yazmış;yeni-klasikçi beş perdelik oyun yapısı dışında tek ya da üç perdelik oyunlar kaleme almıştır.Ulaştığı evrensellikten dolayı Batı tiyatrosu üstünde çok geniş etki yapmış olan Moliere’in Türk tiyatrosunda özel bir yeri vardır. Tanzimat’la başlayan tiyatro edebiyatına Moliere örnek alınmış,başlıcalıkla da Ahmet Vefik Paşa,Ali Bey,Teodor Kasap ve Güllü Agop tarafından yapılan uyarlamalar,çeviriler ve yeniden düzenlemelerle bir Türk-Moliere okulu yaratılmıştır.Türkçeye hemen hemen bütünüyle çevrilmiş olan Moliere’in oyunları şöyle gösterlibilir :George Dandin’e benzeyen ilk Farslarından olan Soytarının Kıskançlığı (1645-50),Scaramouche’un Il Medico volante’sine dayanan Hekim Uçtu ,N.Barbieri’nin L’inavsertino’suna dayanan
bir fars Şaşkın yahut Beklenmedik Engeller,XIV.Louis önünde ilk kez oynadıkları Küskün Aşıklar (1656),ilk Fransız töre komedyası sayılan Kibarlık Budalaları (1659),bir evlilik komedyası olan İkilli Memo (1660),koşuklu bir komedya olan Don Garcia de Navarre(1661),Terentius’un İkizler oyunundan esinleme olan Kocalar Mektebi(1661),Saray için yazılmış ilk comedie–ballet olan Münasebetsizler (1662),AHLAKİ VE EDEBİ YÖNDEN ELEŞTİRİYE UĞRAYAN Kadınlar Mektebi (1662);bu oyunla ilgili eleştirileri yanıtlayarak,iyi bir oyunun beğenilen oyun olduğunu öne süren Kadınlar Mektebinin Tenkidi,bir oyun provası ortamında Moliere’in oyunculuk ve komedya üzerine düşüncelerini dile getiren Versailles Tuluatı (1663),Rabelais’in Pantagruel’indeki bir olaya dayanan Zorla Evlenme (1664),Moreto’nun  ‘’Aşağılamaya Karşılık Aşağılama’’ oyununa dayanan comedie-ballet,Elis Prensesi (1664),XIV. Louis’yle aralarının açılmasına neden olan ve din adamlarının ikiyüzlülüğünü işleyen Tartuffe(1664),Don Juan öyküsünün ilk çeşitlemelerine dayanan düz yazılı komedya,Don Juan (1665);Versailles’da Kralın önünde oynanan hafif doğaçlama bir oyun olan Sevda Hekim (1665),tragedyaya yaklaşan bir komedya sayılan Adamcıl (1666),Le vilane mire adlı masaldan esinleme olan düzyazılı fars Zoraki Hekim (1666),Balet de Muses’e katılan oyunlar:Melicerte (1666),Komik Pastoral (1667) ve Sicilyalı yahut Resimli Muhabbet,Plautus’un Amphitryon (1668),bir sınıf farklılığı evliliği komedyası olan George Dandin (1668),Plautus’un altın çömlek oyununa dayanan komedya Cimri (1668),komik şarkı ve dansları içeren Mösyö de pourceagnac(1669),Kral XIV.Louis tarafından konusu verilen oyun;Şanlı Aşıklar (1670), Versailles’a uygun giyinmemiş bir Osmanlı elçisini
gülünç düşürmek için konusunu yine XIV.Louis tarafından verilmiş bir comedie-ballet
olan Kibarlık Budalası (1670),Cupid ile Psyche söylencesine dayanan ve Moliere,Corneille,P.Quinault (şarkı sözleri= ve Lullş (müzik) tarafından birlikte kotarılmış bir comedie-ballet olan Psyche (1671);Terentius’un Phormio’suna dayanan Farssal komedya,Scapin’in Dolapları (1671);sınıf atlama budalası taşralıları taşlayan düzyazılı komedya, Kontes D’Escarbagnas (1671),günün modası olan dilbilgisi,felsefe ve astronomi öğrenme tutkusunu alaya alan Bilgiç Kadınlar (1672);son oyunu olan Hastalık Hastası (1673).